Στο επίκεντρο η πρόληψη, η ετοιμότητα, ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνεργασίας για την αντιμετώπιση σύνθετων κρίσεων.
Το Ελ.Δ.Α.Π. συμμετείχε στο 9ο Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτικής Προστασίας (European Civil Protection Forum), που πραγματοποιήθηκε στις 3 και 4 Νοεμβρίου 2026 στις Βρυξέλλες, με κεντρικό θέμα «Προετοιμαζόμαστε σήμερα, είμαστε έτοιμοι για το αύριο» (Preparing today, ready for tomorrow). Η διοργάνωση συγκέντρωσε περισσότερους από 1.900 συμμετέχοντες από την Ευρώπη και άλλες περιοχές του κόσμου.
Το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτικής Προστασίας αποτελεί τη σημαντικότερη ευρωπαϊκή συνάντηση στον τομέα της Πολιτικής Προστασίας και πραγματοποιείται κάθε δύο χρόνια, συγκεντρώνοντας εκπροσώπους ευρωπαϊκών και εθνικών θεσμών, αρμόδιων αρχών, υπηρεσιών πρώτης απόκρισης, επιστημονικών και ερευνητικών φορέων, καθώς και εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών και του ιδιωτικού τομέα. Βασικός στόχος του είναι η ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών, η ανάπτυξη συνεργασιών και η διαμόρφωση κοινών προτεραιοτήτων για το μέλλον της ευρωπαϊκής Πολιτικής Προστασίας.
Οι θεματικές και οι εργασίες του Φόρουμ
Το πρόγραμμα περιλάμβανε συνεδρίες υψηλού επιπέδου, θεματικές συζητήσεις και διαδραστικά εργαστήρια, με επίκεντρο την ενίσχυση των συνεργασιών και τη χρηματοδότηση, τους εξελισσόμενους κινδύνους και τις αναδυόμενες απειλές, καθώς και τον ρόλο της έρευνας και της καινοτομίας.
Παράλληλα, στο πλαίσιο της έκθεσης Civil Protection Village, παρουσιάστηκαν νέες τεχνολογικές λύσεις και καινοτόμες προσεγγίσεις από κράτη, οργανισμούς και φορείς του ιδιωτικού τομέα. Το Speakers’ Corner αποτέλεσε χώρο ανάδειξης ιδεών και καλών πρακτικών, ενώ η πρωτοβουλία Youth Agenda έδωσε βήμα σε 100 νέους από όλη την Ευρώπη να συμμετάσχουν στον διάλογο για την ετοιμότητα και την ανθεκτικότητα.
Ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα είχαν, επίσης, ο εορτασμός της 25ης επετείου του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Union Civil Protection Mechanism – UCPM) και η τελετή απονομής μεταλλίων, ως αναγνώριση της σημαντικής προσφοράς και αφοσίωσης όσων υπηρετούν την Πολιτική Προστασία.
Έξι βασικά μηνύματα για το μέλλον της Πολιτικής Προστασίας
Από τις παρεμβάσεις και τις θεματικές του Φόρουμ αναδείχθηκαν έξι βασικές κατευθύνσεις:
- Η ετοιμότητα ξεκινά από την πρόληψη.
Η Πολιτική Προστασία δεν περιορίζεται στην αντιμετώπιση των καταστροφών. Προϋποθέτει συστηματική εκτίμηση κινδύνων, σχεδιασμό, πρόληψη και έγκαιρη κινητοποίηση.
- Η Τοπική Αυτοδιοίκηση χρειάζεται ουσιαστικό ρόλο.
Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στον σχεδιασμό, την εφαρμογή και τη διακυβέρνηση των πολιτικών πρόληψης και ετοιμότητας. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη συμβολή των δικτύων πόλεων και των ευρωπαϊκών συνεργασιών.
- Η ανθεκτικότητα είναι υπόθεση ολόκληρης της κοινωνίας.
Οι εθελοντές, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, οι επιχειρήσεις και οι ενεργοί πολίτες αποτελούν αναπόσπαστα μέρη ενός ολοκληρωμένου συστήματος Πολιτικής Προστασίας.
- Η έγκαιρη ενημέρωση και προειδοποίηση σώζουν ζωές.
Αναδείχθηκε η ανάγκη για αξιόπιστη επικοινωνία κινδύνου, αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και αξιοποίηση σύγχρονων συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης.
- Η προετοιμασία πρέπει να είναι συμπεριληπτική.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην εκπαίδευση των πολιτών από μικρή ηλικία, στην αυτονομία των νοικοκυριών για τις πρώτες 72 ώρες μιας κρίσης και στη διασφάλιση της ισότιμης προστασίας των ατόμων με αναπηρία.
- Απαιτούνται επενδύσεις, καινοτομία και διατομεακές συνεργασίες.
Η αξιοποίηση της επιστημονικής γνώσης, των νέων τεχνολογιών, της τεχνητής νοημοσύνης και των χρηματοδοτικών εργαλείων αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για την ενίσχυση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων.
Η ανθεκτικότητα της Ευρώπης ξεκινά από την ανθεκτικότητα των Δήμων της
Ιδιαίτερη έμφαση στις εργασίες του Φόρουμ δόθηκε στον καθοριστικό ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην οικοδόμηση ανθεκτικών κοινωνιών. Αναδείχθηκε η ανάγκη ουσιαστικής συμμετοχής των τοπικών και περιφερειακών αρχών στη διαμόρφωση και εφαρμογή των πολιτικών πρόληψης και ετοιμότητας, καθώς και η σημασία της ενίσχυσης των δυνατοτήτων τους σε επίπεδο σχεδιασμού, συντονισμού και επιχειρησιακής δράσης.
Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι η αποτελεσματική Πολιτική Προστασία προϋποθέτει την ενεργοποίηση των τοπικών κοινωνιών, την οργανωμένη εθελοντική προσφορά και τη στενή συνεργασία δημόσιων αρχών, επιστημονικών φορέων και κοινωνίας των πολιτών. Η εμπειρία και οι ανάγκες των τοπικών κοινωνιών πρέπει να λαμβάνονται ουσιαστικά υπόψη στις εθνικές και ευρωπαϊκές αποφάσεις.
Ενίσχυση της συνεργασίας πολιτικών και στρατιωτικών μηχανισμών
Σημαντική θέση στο πρόγραμμα, αλλά και σε αρκετές παρεμβάσεις, είχε η συνεργασία μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών φορέων (civil-military cooperation), με έμφαση στον συντονισμό των διαθέσιμων επιχειρησιακών δυνατοτήτων, την κοινή προετοιμασία και την υποστήριξη των μηχανισμών Πολιτικής Προστασίας σε σύνθετες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιήθηκε ειδικό εργαστήριο με τίτλο «Ενίσχυση της συνεργασίας πολιτικών και στρατιωτικών φορέων: από τα εθνικά παραδείγματα στην υποστήριξη της ΕΕ» (Strengthening civil-military cooperation: from national examples to EU support).
Η συζήτηση επικεντρώθηκε σε τέσσερις βασικές προτεραιότητες:
- Την καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων επιχειρησιακών δυνατοτήτων σε περιπτώσεις κρίσεων και καταστροφών.
- Τον αποτελεσματικότερο συντονισμό πολιτικών αρχών, υπηρεσιών Πολιτικής Προστασίας και στρατιωτικών δυνάμεων.
- Την ενίσχυση της ετοιμότητας μέσω κοινών ασκήσεων, σχεδιασμού και ανταλλαγής τεχνογνωσίας.
- Την υποστήριξη των πολιτικών μηχανισμών από εξειδικευμένες στρατιωτικές δυνατότητες, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο.
Σύμφωνα με τις σχετικές ευρωπαϊκές κατευθύνσεις, η στρατιωτική συνδρομή μπορεί να περιλαμβάνει στρατηγικές αεροπορικές και θαλάσσιες μεταφορές, ιατρική υποστήριξη, διακομιδές και εξειδικευμένες μηχανικές δυνατότητες. Η αξιοποίησή της προσαρμόζεται στις ανάγκες και τις συνθήκες κάθε κρίσης, με διατήρηση της σαφούς διάκρισης μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών αρμοδιοτήτων.
Νέες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της ετοιμότητας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι νέες πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι οποίες ανακοινώθηκαν την περίοδο πριν και κατά τη διάρκεια του Φόρουμ και συνδέονται με την ευρύτερη ευρωπαϊκή στρατηγική ετοιμότητας.
- Η δημιουργία της PreparEU Advisory Group
Ανακοινώθηκε η δημιουργία της PreparEU Advisory Group, μιας συμβουλευτικής ομάδας ειδικών στη διαχείριση κρίσεων και την αντιμετώπιση καταστροφών. Στόχος της είναι να διατυπώσει προτάσεις για την ενίσχυση των ευρωπαϊκών επιχειρησιακών δυνατοτήτων και του συντονισμού, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών φορέων.
- Τέσσερις κατευθυντήριες γραμμές για την ετοιμότητα των πολιτών
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε νέες κατευθυντήριες γραμμές για την ενίσχυση της ετοιμότητας του πληθυσμού απέναντι σε αυξανόμενους κινδύνους και σύνθετες κρίσεις.
Οι κατευθύνσεις εστιάζουν σε τέσσερις βασικούς άξονες:
- 72ωρη αυτάρκεια: παροχή βοήθειας στους ανθρώπους για την κάλυψη των βασικών αναγκών τους κατά τη διάρκεια των τριών πρώτων ημερών μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης, ενώ κινητοποιείται δημόσια βοήθεια, μεταξύ άλλων μέσω βασικών προμηθειών έκτακτης ανάγκης και σακουλών αρπαγής έκτακτης ανάγκης.
- Εκπαίδευση ετοιμότητας: ενσωμάτωση της ετοιμότητας στα προγράμματα προσχολικής και πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και παροχή κατάρτισης στους εκπαιδευτικούς, βοηθώντας τα παιδιά να αναπτύξουν δεξιότητες ετοιμότητας από νεαρή ηλικία μέσω προσβάσιμων, κατάλληλων για την ηλικία δραστηριοτήτων, χωρίς να δημιουργείται φόβος ή άγχος.
- Ετοιμότητα χωρίς αποκλεισμούς για την αναπηρία: καθιστώντας τα μέτρα ετοιμότητας πιο συμπεριληπτικά και προσβάσιμα, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και ενθαρρύνοντας τη συμμετοχή τους στον σχεδιασμό ετοιμότητας, ώστε κανείς να μην μείνει στο περιθώριο.
- Κοινοποίηση κινδύνων και απειλών: παροχή βοήθειας στις αρχές ώστε να κοινοποιούν αποτελεσματικότερα τους κινδύνους και τις απειλές, διασφαλίζοντας ότι οι πολίτες λαμβάνουν έγκαιρες, προσβάσιμες και αξιόπιστες πληροφορίες πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Ανακοινώθηκε η πρόθεση καθιέρωσης ετήσιας Ευρωπαϊκής Ημέρας Ετοιμότητας (EU Preparedness Day), στις 23 Οκτωβρίου, με πρώτη διοργάνωση το 2027.
- Ενίσχυση της επιχειρησιακής συνέχειας και των προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων
Η πρόσφατα εκδοθείσα σύσταση σχετικά με την επιχειρησιακή συνέχεια και τις προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων έχει ως στόχο να βοηθήσει τα κράτη μέλη της ΕΕ και τα κράτη που συμμετέχουν στον ΜΠΠΕ να διασφαλίσουν ότι τα εθνικά τους σημεία επαφής πολιτικής προστασίας στο πλαίσιο του μηχανισμού πολιτικής προστασίας παραμένουν σε λειτουργία ανά πάσα στιγμή, ακόμη και κατά τη διάρκεια γεγονότων που προκαλούν αναστάτωση.
Με βάση τα διδάγματα που αντλήθηκαν από πρόσφατες κρίσεις και διαταραχές, η μη δεσμευτική σύσταση παρέχει πρακτική καθοδήγηση σχετικά με την ανάπτυξη σχεδίων επιχειρησιακής συνέχειας και την τακτική δοκιμή των ρυθμίσεων συνέχειας. Ενισχύοντας την ανθεκτικότητα αυτών των εθνικών σημείων επαφής, έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι ο μηχανισμός μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί όλο το εικοσιτετράωρο και να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά όταν προκύπτουν καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Περισσότερες πληροφορίες:
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_26_2324
Η συμμετοχή του Ελ.Δ.Α.Π. στον ευρωπαϊκό διάλογο
Η συμμετοχή του Ελληνικού Δικτύου Ανθεκτικών Πόλεων στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτικής Προστασίας ενισχύει τη διασύνδεση της ελληνικής Τοπικής Αυτοδιοίκησης με τις ευρωπαϊκές πολιτικές, τις νέες πρωτοβουλίες και τις εξελίξεις στον τομέα της ανθεκτικότητας.
Παράλληλα, δημιουργεί δυνατότητες ανταλλαγής τεχνογνωσίας, ανάπτυξης νέων συνεργασιών και αξιοποίησης ευρωπαϊκών προγραμμάτων και χρηματοδοτικών εργαλείων.
Μέσα από τη σταθερή παρουσία του στις ευρωπαϊκές διεργασίες, το Ελ.Δ.Α.Π. επιδιώκει να αναδεικνύει τις ανάγκες και τις προτεραιότητες των ελληνικών Δήμων, να ενισχύει τη συμμετοχή τους στον ευρωπαϊκό διάλογο και να συμβάλλει στη διαμόρφωση πολιτικών που ανταποκρίνονται στις πραγματικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι τοπικές κοινωνίες.
Γιατί η ανθεκτικότητα δεν σχεδιάζεται μόνο σε ευρωπαϊκό ή εθνικό επίπεδο. Χτίζεται καθημερινά στους Δήμους, με πρόληψη, συνεργασία, γνώση και ενεργή συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.
