Πρωτοβουλία των Δημάρχων προς το Μέγαρο Μαξίμου – Ανταποδοτικοί πόροι για τους Δήμους που φιλοξενούν μεγάλες επενδύσεις – Διεύρυνση με Δήμους της Κύπρου και της Ευρώπης – Ενίσχυση της ετοιμότητας και της τεχνικής επάρκειας των ΟΤΑ
Το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας, ως κρίσιμο ζήτημα ανθεκτικότητας των τοπικών κοινωνιών και της Ελλάδας στο σύνολό της, βρέθηκε στο επίκεντρο της Γενικής Συνέλευσης του Ελληνικού Δικτύου Ανθεκτικών Πόλεων (Ελ.Δ.Α.Π.), που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 7 Νοεμβρίου 2026 στην Καλαμάτα, με τη συμμετοχή εκπροσώπων των Δήμων-μελών του, στο πλαίσιο των εργασιών του ετήσιου συνεδρίου της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ).
Η Συνέλευση ενέκρινε το σύνολο των θεμάτων της ημερήσιας διάταξης και έλαβε σειρά αποφάσεων για το δημογραφικό, την ανταπόδοση πόρων στις τοπικές κοινωνίες που φιλοξενούν μεγάλες επενδύσεις, την ετοιμότητα των Δήμων απέναντι στους κινδύνους, την τεχνική υποστήριξη των μικρότερων ΟΤΑ, καθώς και τη διεύρυνση και τη θεσμική εξέλιξη του Δικτύου.
Απολογισμός δράσεων: από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή
Κατά τη διάρκεια της Συνέλευσης παρουσιάστηκε ο απολογισμός δράσεων του Δικτύου για την περίοδο Μαΐου 2025 – Οκτωβρίου 2026, αναδεικνύοντας τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί σε μόλις δύο χρόνια λειτουργίας. Η πρόοδος αυτή αποτυπώνεται τόσο στη διεύρυνση της συμμετοχής των Δήμων όσο και στην ανάπτυξη πρωτοβουλιών, εργαλείων και θεσμικών συνεργασιών για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των τοπικών κοινωνιών.
Η διαρκής αύξηση των μελών επιβεβαιώνει την ανάγκη για μια ισχυρή πανελλαδική δομή συνεργασίας, ανταλλαγής τεχνογνωσίας και ουσιαστικής υποστήριξης των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην πρόοδο του Σχεδίου Δράσης του Δικτύου για την Πολιτική Προστασία, με βασικούς άξονες τη σύνταξη προδιαγραφών τη δημιουργία Τοπικών Κέντρων Διαχείρισης Κρίσεων (Κε.Δι.Κ.), την ανάπτυξη του Παρατηρητηρίου Ανθεκτικότητας και Πολιτικής Προστασίας των ΟΤΑ, για το οποίο έχει εξασφαλιστεί χορηγία, καθώς και την αξιοποίηση σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων και δεδομένων για την υποστήριξη της τεκμηριωμένης λήψης αποφάσεων.
Σημαντικό σταθμό στην πορεία του Δικτύου αποτελεί η θεσμική συνεργασία με το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, η οποία επισφραγίστηκε με την υπογραφή Μνημονίου Συνεργασίας στις 30 Μαρτίου 2026. Παράλληλα, αναδείχθηκε η συμβολή του Ελ.Δ.Α.Π. στη διαμόρφωση του νέου θεσμικού πλαισίου «Ενεργή Μάχη» (ν. 5281/2026), καθώς και η ενεργός συμμετοχή του στην Ομάδα Παρακολούθησης της εφαρμογής των μέτρων Πολιτικής Προστασίας.
Στον τομέα της αστικής ανθεκτικότητας, παρουσιάστηκε η υποστήριξη που παρέχει το Δίκτυο στους Δήμους-μέλη για την εκπόνηση Σχεδίων Αστικής Ανθεκτικότητας, μέσω συμφωνητικών συνεργασίας και κοινών επιστημονικών επιτροπών, με στόχο την εξασφάλιση της επιστημονικής τεκμηρίωσης και της ποιότητας των σχετικών σχεδίων.
Επιπλέον, παρουσιάστηκαν οι δράσεις του Ελληνικού Κόμβου Προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή (Adaptation Hubs), τον οποίο συντονίζει το Ελ.Δ.Α.Π., καθώς και οι πρωτοβουλίες ανταλλαγής εμπειρίας και καλών πρακτικών μεταξύ των Δήμων.
Τα διδάγματα της μεγάλης πυρκαγιάς: η διημερίδα στα Μέγαρα
Η Γενική Συνέλευση ενημερώθηκε για την επιτυχή πραγματοποίηση της πρόσφατης διημερίδας ανταλλαγής εμπειρίας (Twinning), που διοργάνωσαν το Ελ.Δ.Α.Π. και ο Δήμος Μεγαρέων στις 19 και 20 Οκτωβρίου 2026 στα Μέγαρα, με αντικείμενο την ανάλυση της μεγάλης πυρκαγιάς που έπληξε τη Βοιωτία και τη Δυτική Αττική το καλοκαίρι του 2026 και τα διδάγματα που μπορούν να αντληθούν από αυτήν.
Στη διημερίδα συμμετείχαν όλοι οι εμπλεκόμενοι παράγοντες: εκπρόσωποι της Πολιτείας – μεταξύ αυτών της Γενικής Γραμματείας Δασών του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και του Πυροσβεστικού Σώματος –, της Περιφέρειας Αττικής και των Δήμων της ευρύτερης περιοχής, της επιστημονικής και ερευνητικής κοινότητας, καθώς και φορείς της κοινωνίας και της οικονομίας, όπως εθελοντικές οργανώσεις και παραγωγικοί φορείς της περιοχής.
Η ανάλυση κάλυψε ολόκληρο τον κύκλο διαχείρισης του κινδύνου – αίτια, πρόληψη, αντιμετώπιση, επιπτώσεις και αποκατάσταση – και ανέδειξε διδάγματα με αξία για όλους τους Δήμους.
Αξιοποιώντας και τα διδάγματα αυτά, η Συνέλευση συζήτησε και αποφάσισε, στο πεδίο της πρόληψης και της ετοιμότητας, τα εξής:
Κατάρτιση σχεδίων ετοιμότητας ανά ομάδα ΟΤΑ, με βάση τα κοινά χαρακτηριστικά τους (γεωγραφικά, δημογραφικά, κινδύνων και υποδομών), ώστε οι ομοειδείς ΟΤΑ, που αντιμετωπίζουν αντίστοιχα ζητήματα, να διαθέτουν κοινό πλαίσιο αναφοράς και να ανταλλάσσουν εμπειρία και λύσεις.
Εκπαίδευση των συντελεστών Πολιτικής Προστασίας των Δήμων, στελεχών και υπαλλήλων Πολιτικής Προστασίας, αλλά και εθελοντών σε κρίσιμα ζητήματα διαχείρισης κινδύνων και κρίσεων, καθώς και στις νέες τεχνολογίες.
Συνάντηση με το Πράσινο Ταμείο, με αίτημα την επανάληψη της πρόσκλησης για τη χρηματοδότηση της δημιουργίας περιμετρικών ζωνών πυροπροστασίας πλάτους 10 μέτρων στις ζώνες μίξης δασών και οικισμών. Η πρόταση αφορά Δήμους που βρίσκονται εντός ή πλησίον δασών και δασικών εκτάσεων υψηλής επικινδυνότητας για την εκδήλωση δασικών πυρκαγιών.
Το δημογραφικό ως ζήτημα ανθεκτικότητας
Ο Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ελ.Δ.Α.Π. Ιωάννης Κωνσταντάτος, έθεσε το δημογραφικό ψηλά στην ατζέντα της Συνέλευσης, επισημαίνοντας ότι οι θάνατοι στη χώρα είναι πλέον σχεδόν διπλάσιοι από τις γεννήσεις. Όπως τόνισε, η δημογραφική κρίση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη συνολική ανθεκτικότητα της χώρας, καθώς επηρεάζει καθοριστικά όλους τους βασικούς πυλώνες της: την οικονομία και την αγορά εργασίας, την κοινωνική συνοχή και το σύστημα υγείας, καθώς και την περιφερειακή ανάπτυξη.
Το πρόβλημα ταλανίζει όλες τις τοπικές κοινωνίες, με ιδιαίτερη ένταση τις παραμεθόριες, ορεινές και νησιωτικές περιοχές. Πολλοί Δήμαρχοι αναφέρθηκαν στη σημαντική μείωση του πληθυσμού των Δήμων τους, η οποία απειλεί την ίδια τη βιωσιμότητα μικρών χωριών και οικισμών, και υπογράμμισαν την ανάγκη συντονισμένης απάντησης σε εθνικό επίπεδο, με την Τοπική Αυτοδιοίκηση να διαδραματίζει ενεργό ρόλο.
Κοινό κείμενο και συνάντηση στο Μέγαρο Μαξίμου
Η Γενική Συνέλευση υιοθέτησε την πρόταση του Προέδρου για ανάληψη πρωτοβουλίας από το Δίκτυο και αποφάσισε:
Αποστολή επιστολής προς όλα τα μέλη του Δικτύου, αλλά και προς το σύνολο των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης της χώρας, με την οποία θα τεθεί το ζήτημα και θα κληθούν οι Δήμοι να συνεισφέρουν την εμπειρία και τις προτάσεις τους.
Κατάρτιση κοινού κειμένου με τεκμηριωμένες θέσεις και προτάσεις της Αυτοδιοίκησης για την αντιμετώπιση του δημογραφικού, που θα αποτυπώνει τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες των τοπικών κοινωνιών.
Επίσκεψη στο Μέγαρο Μαξίμου, με τη συμμετοχή όσων Δημάρχων του Δικτύου το επιθυμούν, ώστε το ζήτημα να τεθεί υπόψη του Πρωθυπουργού και να ζητηθούν συγκεκριμένες λύσεις για την αντιμετώπιση αυτού του κρίσιμου εθνικού προβλήματος.
Οι Δήμαρχοι που συμμετείχαν στη συζήτηση υποστήριξαν θερμά την πρωτοβουλία, καταθέτοντας την εμπειρία τους από τις τοπικές κοινωνίες. Μεταξύ των κατευθύνσεων που αναδείχθηκαν, και οι οποίες θα αποτελέσουν βάση για την επεξεργασία του κοινού κειμένου, ήταν:
Στοχευμένες παρεμβάσεις ανά κατηγορία Δήμου, με βάση τα ιδιαίτερα δημογραφικά, γεωγραφικά και αναπτυξιακά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Πρόγραμμα αναζωογόνησης των μικρών χωριών και οικισμών, με δράσεις για την επανακατοίκηση, την ενίσχυση των βασικών υπηρεσιών και την τόνωση της τοπικής οικονομίας.
Δημιουργία θέσεων εργασίας, ενδεχομένως μέσα από συνεργασίες ομάδων Δήμων, καθώς και σχεδιασμός ειδικών προγραμμάτων μετεγκατάστασης, με παράλληλο εντοπισμό και αξιοποίηση πηγών σταθερής και πλήρους απασχόλησης.
Ειδικά κίνητρα και παροχές για την ύπαιθρο, ώστε να ενισχυθεί η παραμονή και η εγκατάσταση πληθυσμού στις λιγότερο πυκνοκατοικημένες περιοχές.
Στρατηγικός σχεδιασμός για τις τουριστικές περιοχές, οι οποίες εμφανίζουν μεγαλύτερη πληθυσμιακή ανθεκτικότητα χάρη στην οικονομική τους δραστηριότητα, με έμφαση στη διασφάλιση της φέρουσας ικανότητας και της μακροχρόνιας βιωσιμότητάς τους.
Τεχνική υποστήριξη για τους μικρότερους Δήμους
Παράλληλα, τέθηκε το ζήτημα της συστηματικής τεχνικής υποστήριξης των μελών του Δικτύου, και ιδιαίτερα όσων διαθέτουν περιορισμένη τεχνική υποστήριξη λόγω του μεγέθους τους. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στους μικρούς, ορεινούς και νησιωτικούς Δήμους, οι οποίοι αντιμετωπίζουν συχνά ελλείψεις σε εξειδικευμένο προσωπικό και τεχνική επάρκεια.
Στόχος είναι η ανάπτυξη θεσμικών, επιχειρησιακών και συμβουλευτικών εργαλείων που θα ενισχύουν τη διοικητική ικανότητα των Δήμων και θα τους υποστηρίζουν σε όλα τα στάδια υλοποίησης αναπτυξιακών έργων: από τον αρχικό σχεδιασμό και την ωρίμανση έως την εξασφάλιση χρηματοδότησης και την υλοποίηση.
Ανταποδοτικοί πόροι για τους Δήμους που φιλοξενούν μεγάλες επενδύσεις
Ένα ακόμη ζήτημα που τέθηκε από τους Δημάρχους αφορά την ανάγκη εξασφάλισης ανταποδοτικών οφελών για τους Δήμους που υποδέχονται μεγάλες επενδύσεις, επιχειρήσεις και υποδομές. Όπως επισημάνθηκε, ενώ μια μεγάλη επένδυση μπορεί να δημιουργεί σημαντικό οικονομικό και δημοσιονομικό όφελος για το κράτος, οι επιπτώσεις και οι πρόσθετες ανάγκες που προκύπτουν αφορούν συχνά άμεσα τον Δήμο και τις τοπικές υποδομές.
Η Γενική Συνέλευση αποφάσισε το Δίκτυο να επεξεργαστεί σχετική πρόταση που θα προβλέπει την επιστροφή ενός ποσοστού της επένδυσης για έργα υπέρ της τοπικής κοινωνίας και του Δήμου που την υποδέχεται και επηρεάζεται από αυτήν, καθώς και ειδική χρηματοδότηση ή επιδοτήσεις για τα έργα υποδομής που απαιτούνται για την εξυπηρέτησή της.
Διεύρυνση του Δικτύου – Ενδιαφέρον από Δήμους της Κύπρου
Σημαντικό θέμα της Συνέλευσης αποτέλεσε η περαιτέρω διεύρυνση του Δικτύου, με την ένταξη 20 νέων Δήμων από την Ελλάδα, οι οποίοι είχαν λάβει τις σχετικές αποφάσεις πριν από την ψήφιση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (27.06.2026).
Παράλληλα, το σώμα ενημερώθηκε για το ενδιαφέρον Δήμων από την Κύπρο να συμμετέχουν στο Δίκτυο, με πρώτη την περίπτωση του Δήμου Λάρνακας.
Η διεύρυνση της συμμετοχής αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα του Ελ.Δ.Α.Π., καθώς ενισχύει την πανελλαδική και διακρατική εκπροσώπηση, τη διαδημοτική συνεργασία και τις δυνατότητες ανάπτυξης κοινών πολιτικών και πρωτοβουλιών για την πρόληψη, την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την αντιμετώπιση σύγχρονων κινδύνων.
Θεσμική εξέλιξη: προς Ευρωπαϊκό Όμιλο Εδαφικής Συνεργασίας (ΕΟΕΣ)
Η Γενική Συνέλευση ενημερώθηκε ότι εξετάζεται, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, η μετατροπή του Ελ.Δ.Α.Π. σε Ευρωπαϊκό Όμιλο Εδαφικής Συνεργασίας (ΕΟΕΣ) και ενέκρινε τη διερεύνηση της δυνατότητας αυτής. Η νέα θεσμική μορφή θα επιτρέψει τη συμμετοχή στο Δίκτυο Δήμων από άλλα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και πέραν αυτής, οι οποίοι έχουν ήδη εκδηλώσει σχετικό ενδιαφέρον, ενώ παράλληλα θα διασφαλίσει τη συνέχιση της ανάπτυξης και της διεύρυνσης του Δικτύου, λαμβάνοντας υπόψη τις νέες θεσμικές συνθήκες που διαμορφώνονται ως προς τη συμμετοχή των Δήμων σε νομικά πρόσωπα.
Παράλληλα, συζητήθηκαν οι προτεινόμενες τροποποιήσεις του Καταστατικού, με στόχο την επικαιροποίηση και τη βελτίωση του πλαισίου διοίκησης και λειτουργίας του Δικτύου.
Στις εργασίες της Συνέλευσης περιλαμβανόταν επίσης η έγκριση του οικονομικού απολογισμού και των οικονομικών καταστάσεων της χρήσης 2025, καθώς και ο σχεδιασμός του προγράμματος δράσης της επόμενης τριετίας, με ορίζοντα το 2030.
Το νέο Σχέδιο Δράσης (Action Plan) θα αποτελέσει τον στρατηγικό και επιχειρησιακό οδικό χάρτη του Δικτύου, προσδιορίζοντας τις προτεραιότητες, τους στόχους και τις παρεμβάσεις του για τα επόμενα χρόνια, μέσα από διαδικασία διαβούλευσης με τους Δήμους-μέλη.
Ειδικότερες προτάσεις και πρωτοβουλίες
Κατά τη συζήτηση διατυπώθηκαν, επίσης, ειδικότερες προτάσεις για ζητήματα που αφορούν την πρόληψη, την έρευνα, την καινοτομία και τον εθελοντισμό. Μεταξύ αυτών:
Αξιοποίηση του νέου παραρτήματος του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ) στον Δήμο Λίμνης Πλαστήρα, με στόχο την ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας στην ορεινή Ελλάδα, την τόνωση της τοπικής οικονομίας και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, σε συνάρτηση με τη στρατηγική του ΕΚΕΤΑ για την υποστήριξη της έξυπνης εξειδίκευσης των Δήμων και των Περιφερειών.
Δημιουργία κατασκήνωσης με θεματικό άξονα τον εθελοντισμό και τη διαχείριση κρίσεων, μέσα από ένα πολυδιάστατο πρόγραμμα δράσεων και δραστηριοτήτων.
Η Γενική Συνέλευση επιβεβαίωσε τον ρόλο του Ελληνικού Δικτύου Ανθεκτικών Πόλεων ως πεδίου συνεργασίας και συντονισμού των Δήμων, αλλά και ως συλλογικής φωνής της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για ζητήματα που συνδέονται με την ανθεκτικότητα, την πολιτική προστασία και τη βιώσιμη ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών.
Η επόμενη Γενική Συνέλευση του Ελ.Δ.Α.Π. προγραμματίζεται να πραγματοποιηθεί το φθινόπωρο του 2027 στην Κω.
